İşgal olgusu rakamlarda
Dağlık Karabağ: işgal tarihi - 1988-1992 yılları, arazisi - 4400 kv.km; Şuşa bölgesi: işgal tarihi - 8 Mayıs 1992, arazisi -289 kv.km; Laçin bölgesi: işgal tarihi - 18 Mayıs 1992, arazisi 1840 kv.km; Kelbecer rayonu: işgal tarihi - 2 Nisan 1993, arazisi - 054 kv.km; Ağdam bölgesi: işgal tarihi - 23 Temmuz 1993, arazisi -1150 kv.km; Cebrail bölgesi: işgal tarihi - 23 Ağustos 1993, arazisi - 1050 kv.km; Fuzuli bölgesi: işgal tarihi - 23 Ağustos 1993, arazisi -1390 kv.km; Kubadlı bölgesi: işgal tarihi - 31 Ağustos 1993, arazisi - 802 kv.km; Zengilan rayonu: işgal tarihi - 29 Ekim 1993, arazisi - 707 km kare

Karabağ tarihi

Karabağ`ın etimolojisi, arazisi ve sınırları

Karabağ Azerbaycan’ın en eski tarihi vilayetlerinden birisidir. Azerbaycan halkının kendi toprağının bir parçasına verdiği “Karabağ” ismi ilk kaynaklarda daha 1300 yıl önce kullanılmıştır. Karabağ önceleri bir tarihi coğrafi kavram gibi somut bir mekanı ifade etmekteydi, daha sonraları ise Azerbaycan’ın geniş coğrafi bölgesine ait edilmiştir.

Karabağ en eski zamanlardan hanlıklara kadar

Azerbaycan’ın tarihi toprağı olan Karabağ dünyanın da en eski tarihe sahip olan yerleşim birimlerindendir. Buradaki Azıh mağarasında ilkin insan mekanları tespit edilmiştir. Bu yerleşim birimi Azerbaycan’ın, özellikle Karabağ’ın, Akdeniz havzası ve Doğu Afrika ile birlikte insanlığın ilk yerleşim mekanlarından birisi olduğunu kanıtlamaktadır. 

Karabağ hanlığı

Nadir Şah Afşar İmparatorluğu’nun çöküşünden sonra bağımsızlık kazanmış olan Azerbaycan devletlerinden biri Karabağ hanlığı idi. Karabağ hanlığının kurucusu Azerbaycan’ın seçkin devlet adamlarından biri olan Penaheli bey Cavanşir olmuştur. O, bir süre Nadir Şah’ın hizmetinde bulunmuştur. 

Karabağ Rusya İmperatorluğu`nun işgalinde

1805 yılında yapılmış Kürekçay anlaşmasıyla Karabağ hanlığı tümüyle Rusiya tarafından işgal edildi. Han`ın eğemenlik süresinin daha 17 sene uzatılmasının bazı stratejik anlamları vardı. 1806 yılında İbrahimhan`ın öldürülmesi Rusya`nın aşlına bakılırsa hiçbir hak ve hukuk tanımadığının göstergesiydi.

Karabağ Azerbaycan Halk Cumhuriyeti döneminde

28 Mayıs 1918’de yaklaşık 120 yıla yakın devam eden Rusya esaretinden sonra Azerbaycan halkı Kuzey Azerbaycan’da yeni bağımsız devlet kurdu. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti İstiklal beyannamesinde bir zamanlar Gülistan (1813) ve Türkmençay (1828) sözleşmeleri esasında Rusya tarafından işgal edilmiş olan Kuzey Azerbaycan topraklarının yasal varisi olduğunu ilan etti.

Karabağ 1920 - 80 -li yıllarda

Rusya'da Sovyet eğemenliği iyice oturuştukça Çarlık Rusyası sınırlarını tekrar geri getirilmesine başlandı. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin kuzey sınırlarında bekleyen XI Kızıl Ordu birliklerine cumhuriyetin işgali planını gerçekleştirmek için uygun emir ve kararnameler verildi. 

Karabağ'ın Hıristiyanlık tarihi

Karabağ eski zamanlarda özellikle Türkler ve Kafkas kabilelerinden müteşekkil eski Azerbaycan devleti olan - Kafkas Albanyası`nın ayrılmaz bir parçası olmuştur. Yukarı Karabağ'ın Hankendi, Ağdere, Hocavend, Şuşa, kırsal Karabağ'ın Berde, Terter, Ağdam, Ağcabedi, Füzuli, Beylegan, ayrıca Laçın..