İşgal olgusu rakamlarda
Dağlık Karabağ: işgal tarihi - 1988-1992 yılları, arazisi - 4400 kv.km; Şuşa bölgesi: işgal tarihi - 8 Mayıs 1992, arazisi -289 kv.km; Laçin bölgesi: işgal tarihi - 18 Mayıs 1992, arazisi 1840 kv.km; Kelbecer rayonu: işgal tarihi - 2 Nisan 1993, arazisi - 054 kv.km; Ağdam bölgesi: işgal tarihi - 23 Temmuz 1993, arazisi -1150 kv.km; Cebrail bölgesi: işgal tarihi - 23 Ağustos 1993, arazisi - 1050 kv.km; Fuzuli bölgesi: işgal tarihi - 23 Ağustos 1993, arazisi -1390 kv.km; Kubadlı bölgesi: işgal tarihi - 31 Ağustos 1993, arazisi - 802 kv.km; Zengilan rayonu: işgal tarihi - 29 Ekim 1993, arazisi - 707 km kare

Hocalı Soykırımı

Hocalı Soykırımı

Hocalı, Azerbaycan'ın Dağlık Karabağ bölgesinin idari sınırları içinde, Ağdam-Şuşa-Hankendi- Askeran yolunun üzerinde ve bölgenin tek havaalanının yakınında bulunan Azerbaycan kentiydi. Şehrin nüfusu yedi bin kişiden fazlaydı. Bölgenin tek sivil havaalanı burada bulunduğu için şehir ulaşım açısından özel bir konuma sahipti. İşte bu yüzden Dağlık Karabağ sorunu başlamadan önce şehir mültecilerin sığındığı yere dönüştü. Orta Asya'da yaşanan etnik kargaşa yüzünden göçetmek zorunda kalan Ahıska Türkleri ve Ermenistan'dan göçederek Azerbaycanlı mülteciler Hocalı'da yerleşmişti. 1992 yılının şubat ayında Hocalı'nın Azeri halkına karşı eşi görülmemiş soykırım uygulanmıştı. Hocalı Soykırımı olarak bilinen bu kanlı facia sonucunda binlerce Azerbaycanlı öldürüldü ve rehin alındı, şehir kendisi yerle bir edildi. 1992 yılının 25 Şubat`ı 26 Şubat'a bağlayan gece eski SSCB 366. Alayının desteğiyle Ermenistan silahlı birliklerince Hocalı sehri işğal edildi. Soykırımın gerçekleştiği geceden önce Hocalı halkı şehirde kaldı ve (yaklaşık 2500 kişi) şehre saldırı başladıktan sonra Azerbaycanlıların yaşadığı en yakın yerleşim birimine ulaşmak için şehirden çıkmaya gayret ettiler. Fakat onların bu planı gerçekleşmedi. Hocalı`yı yerlebir eden işgalciler şehrin sivil nüfusuna karşı özellikle acımasızca davrandılar. Hocalı'nın yüzlerce masum nufusunun sakininin hunharca katledilmesi Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Dağlık Karabağ bölgesi topraklarında yaşanan silahlı çatışma sırasında işlenen en kanlı cinayetlerden birisiydi. Ermenistan silahlı kuvvetleri ve yabancı askeri birlikler Hocalı`dan ve civar bölgelerden ayrılamamış insanların hemen hemen tamamını vahşice öldürdüler. Bunun sonucunda 613 kişi, 106 kadın, 63 çocuk ve 70 ihtiyar şehit edildi, 1275 kişi rehin alındı, 150 kişinin kaderiyse bugüne kadar bilinememektedir. Soykırım sırasında Hocalı'nın nufusundan 487 kişi sağlığını kaybetti, aynı zamanda 6 aile tamamen yok edildi, 26 çocuk her iki ebeveynini, 130 çocuk ebeveynlerinden birini kaybetti. Şehitlerden 56 kişi işkenceyle öldürüldü, onların kafaları koparıldı, gözleri çıkarıldı, diri diri yakıldı, gebe kadınların doğmamış çocukları karınlarından çıkarıldı. Ermenistan yetkilileri çatışma sırasında işledikleri cinayetlere dahil Hocalı halkına karşı işledikleri katliamlarda sorumluluklarını inkar ediyor, olguları çarpıtıyor,  herkese olayı yalnış anlatıyorlar. Onların bu yaklaşımı sadece gerçeklerden uzaktır, ayrıca basit mantık kurallarına bile aykırıdır. Azerbaycan Cumhuriyeti resmi makamlarının elinde bulunan yeterli bilgilerle birlikte, facianın işlenmesiyle ilgili Ermenistan'ın sorumluluğunu ayrıca çok sayıda bağımsız kaynaklar ve trajedi tanıklarının söyledikleri de doğruluyor.

 

Hocalı soykırımının tanınması

 

Hocalı Soykırımı 20. yüzyılda yaşanan en trajik insan trajedilerinden biridir. Bu sıraya ayrıca Hatın, Hiroşima, Nagazaki ve Songmi soykırımları dahildir. Yüzyılın sonunda yapılmış bu soykırım sadece Azerbaycan halkına karşı uygulanmadı, bu, tüm insanlık aleyhine işlenen en kanlı cinayetlerden birisidir. Uluslararası sözleşmeler, evrensel ilkeler Hocalı soykırımı gibi trajedileri defalarca kınamış ve kabul edilemez belirtmişlerdir. Ermenistan Cumhuriyeti tarafından Hocalı'da işlenen bu insanlık karşıtı suçtan uluslararası siyasal ve hukuksal açıdan değer verilmesi için Azerbaycan bir çok uluslararası kuruluşlar ve dünya ülkelerinin parlamentolarında kararlı adımlar atmıştır.

 

"Hocalı'ya Adalet" kampanyası

 

Üye ülkelerin sayısına göre dünyanın ikinci en büyük uluslararası organizasyonu olan İslam Konferansı Örgütü (NOT: örgüte üye ülkelerin Dışişleri Bakanları Konseyi 2011 yılı 28 Haziran tarihli kararıyla kürümün ismi İslam İşbirliği Örgütü olarak değiştirilmişti) Ermenistan'ın Azerbaycan Cumhuriyeti'ne karşı askeri saldırıyı defalarca kınadı ve Ermenistan -Azerbaycan sorununda Azerbaycan halkıyla hep dayanışma sergiledi. 2004 yılında İslam Konferansı Örgütü Diyalog ve İşbirliği Uğrunda Gençlik Forumunu oluşturdu. Forum ayrıca 2007 yılının sonbaharında "Medeniyetler İttifak" çerçevesinde düzenlenen "Gençlik Kültürel Alyansını destekliyor" girişimi çerçevesinde Uluslararası Gençlik Hareketi'ne başvurarak, kendi ortakları ve uluslararası kuruluşlar aracılığıyla sivil Azerbaycanlı nufusunun kanını dökmüş rejimin provokatif adımlarıyla ilgili uluslararası kamuoyunun farkındalığını artırmağa çağırdı. İİÖ Gençlik Forumu`nun Başkanlar Konseyi Nisan 2008 -de Kuveyt'te düzenlenen VI. oturumunda Haydar Aliyev Vakfı Rusya Temsilciliği'nin başkanı Leyla Aliyeva Forumun medeniyetlerarası diyalog üzere Genel Sekreteri seçildi. Bu, Ermenistan tarafından Azerbaycan topraklarının işğalı olgusuna İİÖ Gençlik Forumunca dikkat çekilmesine katkıda bulundu. Aynı yılın 17 Mayıs tarihinde İİÖ ve İSESCO`nun organizasyonluğuyla yetkili uzmanlar düzeyinde yapılan iki günlük toplantının sonucunda Leyla Aliyeva'nın girişimiyle gerçekleştirilen "Hocalı'ya Adalet - Karabağ Özgürlük" kampanyası İİÖ uzmanları tarafından desteklendi ve 26 Şubat İİÖ`e üye ülkelerde insani facia kurbanlarının anım günü olarak kutlanması kararlaştırıldı. Ayrıca, Hocalı Soykırımı'nın İslam ülkelerinde ders kitaplarında ders olarak okutulmasıyla ilgili önerinin İİÖ dışişleri bakanlarının toplantısına sunulmasına karar verildi.

İİÖ ülkelerinin dışişleri bakanları Konseyi`nin Uganda`nın başkenti Campala`da düzenlenen toplantısında Gençlik Forumu'nun Kültürel Alyansı`nın Genel Koordinatörü Leyla Aliyeva'nın "Hocalı'ya Adalet - Karabağ Özgürlük" adlı girişimi teyit etti. İİÖ Dışişleri Bakanları 35. oturumunda bununla ilgili özel bir karar kabul edildi. Kararla İİÖ`ye üye ülkelerde insani trajediler kurbanlarının Anım Günü kuruldu. İslam İşbirliği Örgütünün bünyesinde bulunan Diyalog ve İşbirliği uğrunda Gençlik Forumu'nun Kültürlerarası Diyalog üzere Genel Koordinatörü Leyla Aliyeva'nın girişimiyle "Hocalı'ya Adalet" uluslararası bilgilendirme kampanyası 8 Mayıs 2008 tarihinde başladı. Kampanya kapsamında ilk olarak, Hocalı faciasıyla ilgili çocuklar tarafından çekilmiş fotoğraflardan oluşan sergi ve İstanbul'da, Taksim metro istasyonunda yabancı ülke gençlerinin soykırımla ilgili fotolarından oluşan sergiler düzenledi. İİÖ Dışişleri Bakanları Konseyi Mayıs 2009 tarihinde Suriye'nin Şam kentinde düzenlenen 36. oturumunda bakanlar Gençlik Forumu tarafından gerçekleştirilen "Hocalı'ya Adalet - Karabağ Özgürlük" kampanyasını tam destekleyerek, kampanyayla ilgili karak verildi ve örgüte üye devletlere kampanyada aktif yer almaları tavsiye edildi. 2011 yılında İslam İşbirliği Örgütü Parlamento Birliği "Hocalı'ya Adalet" uluslararası bilgilendirme kampanyasını destekleyen bildiri kabul etti. İİÖ Parlamenterler Konseyi Birleşik Arap Emirlikleri'nin başkenti Abu Dabi'de düzenlenen 13. oturumunda kabul edilen Abu Dabi Bildirgesi`nde Hocalı soykırımının insanlık suçu olarak tanınmasıyla ilgili üye ülkelere başvurdu. Bu, İİÖ Gençlik Forumu'nun "İİÖ Gençlik Forumu ve İİÖ Parlamenterler Birliği arasında işbirliğine" dair inisiyatifi doğrultusunda gerçekleşti. Örgüte üye parlamentolara doğrudan çağrı yapıldı ve böyle çağrı facianın milli düzeyde hukuki ve siyasi açıdan tanınmasını sağlayacak doğrultudaydı. İslam İşbirliği Örgütü Parlamento Birliği Endonezya'nın Palembang kentinde düzenlenen VII toplantısında 30 Ocak 2012 tarihinde "Ermenistan Cumhuriyeti'nin Azerbaycan Cumhuriyeti'ne karşı saldırısı" isimli geleneksel olarak kabul edilmiş karara Gençlik Forumun girişimiyle bir madde eklendi.

 

Hocalı Soykırımının ABD tarafından tanınması:

 

25 Şubat 2010 tarihinde ABD'nin Massachusetts eyaletinin Temsilciler Meclisi Hocalı'da yaşanan soykırım olgusunun tanınması hakkında karar kabul etti.

2011 yılında ABD'nin Texas eyaleti Ermenistan tarafından Hocalı'da gerçekleştirilen ağır suç olgusunu tanıdı. Bu eyaletin Temsilciler Meclisi kabul ettiği 535-ci kararda Ermeni saldırısından kaçmak isteyen vatandaşların Ermeni askeri kuvvetlerince yokedilmesi olgusu insanlık suçu olarak değerlendirildi. Kararda "Human Rights Watch" örgütü bu eylemi suç ve askeri operasyonlar bölgesinde sivil halka karşı davranış Sözleşmesi`nin kaba bir biçimde ihlali olarak tanıdı. 2011 yılının Mart ayında ABD'nin Kuzey Carolina eyaletinden olan congressman Sui Vilkins 19 sene önce yaşanmış Hocalı soykırımının tanınması konusunu ABD Kongresi'nde anlattı.

Belirtilmelidir ki, ABD`nin California eyaleti de Karabağ'ın Azerbaycan'ın bir parçası olarak tanınması için belgeler ve yasa tasarısı kabul etti.

 

Hocalı Soykırımı`nın Mexico tarafından tanınması:

 

2011 yılı sonunda Mexico Senatosu Dağlık Karabağla ilgili yasa kabul etti. Yasada 26 Şubat 1992 tarihinde Ermenistan silahlı birliklerince Azerbaycan'ın Hocalı kentinin sivil nüfusuna karşı saldırı yapıldığı ve onlara karşı etnik temizleme, uluslararası insan hakları örgütleri tarafından kabul edilmiş soykırım uygulandığı ve yüzlerce insanın katledildiği belirtilmektedir.

Yasada ayrıca, Dağlık-Karabağ sorununun çözüm süreci, Ermenistan tarafından Azerbaycan topraklarının işgali, Madrid Prensipleri`nin içeriği anımsatılıyor ve kendi öz torpaklarında zorunlu göçmen durumunda bulunan Azerbaycan vatandaşlarının hemen koşulsuz, şartsız kendi topraklarına geri dönmeleri gerektiği vurgulanırken, ayrıca, Mexico parlamento üyelerinin Azerbaycan ve Ermenistan'ın toprak bütünlüğünü tanıdığını söylenmekte ve tarafların Dağlık Karabağ sorununun çözümü acısından belli bir sonuclara ulaşma yönünde çabalarının artırılması ve AGİT Minsk Grubu`nun sorunun barışçıl çözümü için gerekli desteği göstermesi istenmektedir.

 

Hocalı Soykırımı`nın Pakistan devleti tarafından tanınması:

 

1 Şubat 2012 tarihinde Pakistan İslam Cumhuriyeti Senatosu "Pakistan-Azerbaycan ilişkileri" üzere dinlemelerden sonra oybirliğiyle Azerbaycan Cumhuriyeti'nin topraklarının yüzde 20`nin işgali ve Ermenistan tarafından Hocalı Soykırımı`nın gerçekleştitilmesiyle ilgili karar verdi.

 

Hocalı Soykırımının Çek Cumhuriyeti tarafından tanınması:

 

26 Şubat 2013 yılında Ermeni askeri birliklerince Azerbaycan'ın işgal altındaki Hocalı kentinde 613 savunmasız sivil insanın hunharca katledilmesiyle sonuclanan insanlıkdışı katliamda şehit olan insanları anma etkinlikleri dolayısıyla olayla ilgili dünyanın çeşitli basın kuruluşları makaleler, programlar yayınladı ve bu olay Human Rights Watch / Helsinski örgütü tarafından Ermeni askeri birliklerince çatışma bölgelerinde sivil halka karşı insan haklarının ihlali olarak değerlendirildi. İnsanlık suçu olarak kabul gören bu cinayeti çeşitli dünya devletleri de bu olayı şiddetle kınadılar. Azerbaycan topraklarının Ermenistan silahlı birliklerince gerçekleştirilen işgale son verilmesi için çağrıda bulunan BM Güvenlik Konseyi'nin 822 (1993), 853 (1993), 874 (1993) ve 884 (1993) No`lu kararları şimdiye kadar uygulanmamıştır. BM Genel Kurulu, Avrupa Parlamentosu, Avrupa Konseyi ve AGİT Parlamenterler Assamblesi kendi kararlarında Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Dağlık Karabağ`da eğemenliğini kayıtsız ve koşulsuz desteklemektedir. Çek Cumhuriyeti Parlamentosu Milletvekilleri Meclisi Dış İlişkiler Komitesi savunmasız sivil halka karşı işlenen etnik temizlemeği, katliam ve soykırım hallerini uygulama mekanı farketmeksizin, zamanına ve yerine bakılmaksızın kötülemektedir. Bu tür eylemleri kötüleyen, kabul edilmiş kararların, yasaların, bildirilerin sırayla uygulanması için dünyadan destek istiyoruz. Bu bağlamda Hocalı'da işlenen insanlıkdışı hareketi de suç olarak kabul ederek, onu kötülüyor ve reddediyoruz. Bununla ilgili facianın 21. yıldönümünü anarak Azerbaycan halkına başınız sağolsun diyoruz.

 

kaynak:

 

http://www.virtualkarabakh.az

http://www.mfa.gov.az